Verschoningsrecht: ben ik verplicht te getuigen? ∙ Leggle

Getuigen is verplicht

Als je getuige bent van een strafbaar feit, kan de politie je vragen om een getuigenverklaring af te leggen. Je bent dit niet verplicht. Maar voor het onderzoek is het belangrijk dat je vertelt wat je weet. Wordt je opgeroepen om te getuigen tijdens een vooronderzoek of in de rechtbank? Dan is dat wél verplicht. In de wet is namelijk vastgelegd dat iedereen – die op de juiste wijze is opgeroepen – verplicht is om een getuigenis af te leggen. Blijf je zonder reden weg, dan kan de politie je komen ophalen. De wet zegt dus dat iedere getuige die wordt opgeroepen, een verklaring moet afleggen. Toch gaat die vlieger niet altijd op.

De verplichting om te getuigen berust op het algemeen maatschappelijk belang van waarheidsvinding en heeft als doel de persoon die een beroep op de getuige doet te beschermen.

verschoningsrecht

Wat is het verschoningsrecht?

Er zijn bepaalde uitzonderingen waarin iemand niet hoeft te getuigen. Hij kan zich in zo’n geval beroepen op het verschoningsrecht. Dit is dus een soort zwijgrecht voor getuigen. Meestal wordt het verschoningsrecht gebruikt door mensen die tegen familieleden moeten getuigen. Als een familielid van jou terechtstaat, kun je niet verplicht worden om mee te werken aan zijn veroordeling. Familieleden mogen namelijk niet gedwongen worden om belastende verklaringen over elkaar af te leggen. Vraagt de politie of rechter-commissaris je iets over wat een familielid heeft gedaan, dan kunt je antwoorden met: “ik beroep mij op mijn verschoningsrecht”. Bij een rechtszaak loopt dit soms via je advocaat.

Wie kan zich beroepen op het verschoningsrecht?

Soms kun je dus als getuige een beroep doen op het verschoningsrecht. Je mag dan zwijgen en hoeft geen verklaring af te leggen. De volgende getuigen kunnen een beroep doen op dit recht:

  • personen die familie zijn van één van de eisers of de gedaagde (dit geldt alleen voor eerste- en tweedegraads familie);
  • personen die door te verklaren strafbare feiten moeten bekennen waarvoor zijzelf of iemand uit hun familie kan worden vervolgd;
  • personen met een beroepsgeheim zoals een arts, advocaat, notaris of dominee.
  • journalisten, zij hebben geen beroepsgeheim, maar kunnen zich soms wel beroepen op bronbescherming.

In deze gevallen kun je dus een beroep doen op het verschoningsrecht. Dit geef je tijdens de rechtszaak aan.

hat-2Zie ook:
Wie is precies mijn eerste-, tweede en derdegraads familie?

Verschoningsrecht bij familie

Het kan erg lastig zijn als je moet getuigen tegen bijvoorbeeld je vader, moeder of oom. De kans is groot dat je dat liever niet doet. Het verschoningsrecht is er om je hier tegen te beschermen. Wordt je opgeroepen om tegen een familielid te getuigen dat dicht bij je staat, dan mag je dat dus weigeren. Je kunt je beroepen op jouw verschoningsrecht. Op die manier kunnen mensen die tegen familie moeten getuigen uit deze plicht worden ontheven. Je moet wel op de zitting verschijnen, maar hoeft geen verklaring af te leggen. De volgende familieleden mogen zich op het verschoningsrecht beroepen:

  • de (vroegere) echtgenoot of geregistreerd partner van de eiser of gedaagde;
  • de eerste- en tweedegraads familieleden van de eiser of gedaagde, of de echtgenoot of geregistreerd partner daarvan;

Daarnaast kun je als je al in het getuigenbankje zit, weigeren om een bepaalde vraag te beantwoorden, als je daarmee:

  • jezelf, of
  • één van eerstegraads familieleden, of
  • één van je tweede- of derdegraads familieleden, of
  • je (vroegere) echtgenoot of geregistreerd partner,

aan het gevaar van een strafrechtelijke veroordeling vanwege een misdrijf zou blootstellen.

Verschoningsrecht en beroepsgeheim

Artsen, advocaten, notarissen en dominees hebben een beroepsgeheim. Dit omvat de zwijgplicht en het verschoningsrecht. Zij hebben een geheimhoudingsplicht voor alle informatie die een cliënt of patiënt hun geeft. Dat geldt ten opzichte van iedereen, dus ook collega’s, secretaresses en familieleden. En ook in de rechtbank of bij de politie. Een arts heeft bijvoorbeeld geen aangifteplicht als een patiënt een ernstig misdrijf heeft begaan. En wordt hij opgeroepen om te getuigen, dan mag hij dat weigeren vanwege het verschoningsrecht.

Het beroepsgeheim waarborgt zowel het individuele belang van de patiënt van vertrouwen en privacy, als het maatschappelijke belang dat iedereen hulp kan inroepen en kan rekenen op vertrouwelijkheid.

Verschoningsrecht bij advocaten

Ook advocaten kunnen zich op het verschoningsrecht beroepen. Ze kunnen bijvoorbeeld nooit worden opgeroepen om tegen hun eigen cliënten te getuigen. Als een advocaat iemand verdedigt, komt hij soms belastende informatie te weten. Dit is zijn beroepsgeheim. Hij heeft op grond van de wet een geheimhoudingsplicht en zal dus nooit over zijn cliënten hoeven te getuigen.

Verschoningsrecht van journalisten

Bij journalisten zit het anders. Zij hebben namelijk geen beroepsgeheim of geheimhoudingsplicht. Toch kunnen zij zich onder omstandigheden wél beroepen op het verschoningrecht. Het gaat in dit geval om bronbescherming. Deze bronbescherming komt voort uit het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Het recht op bronbescherming staat nog niet vast in de wet, dus de rechter hoeft een journalist het niet altijd toe te staan. Hij kan bijvoorbeeld oordelen dat openbaarmaking van de bron noodzakelijk is vanwege een zwaarder wegend belang.

Er is wel een wetsvoorstel ‘Bronbescherming in Strafzaken’ gedaan, waarmee het recht van journalisten en publicisten om hun bron te beschermen wettelijk kan worden vastgelegd. Hierdoor hoeven zij als getuige in een strafzaak geen vragen meer te beantwoorden over de identiteit van hun bron. Het voorstel is nog in behandeling bij de tweede kamer.

Doorbreken van het verschoningsrecht

Het verschoningsrecht is niet absoluut. In uitzonderlijke situaties kan het alsnog worden doorbroken. In zo’n geval wordt het vinden van de waarheid belangrijker bevonden, dan het houden van het beroepsgeheim. Het algemeen belang voor waarheidsvinding is dan groter, dan het belang dat het beroepsgeheim bewaard blijft. Of dit zo is, hangt van een aantal dingen af: of de verschoningsgerechtigde zelf verdacht wordt van een ernstig strafbaar feit; de aard, omvang en context van de gevraagde gegevens; het belang van de betreffende (straf)zaak en of de betreffende gegevens op een andere wijze kunnen worden verkregen. Het beroepsgeheim kan alléén worden doorbroken:

  • na toestemming van de patiënt/cliënt zelf
  • vanwege een wettelijk voorschrift (bijvoorbeeld de infectiewet)
  • bij een conflict van plichten

In al deze situaties dreigt er ernstig gevaar voor anderen en is het gevaar niet anders te voorkomen dan door openbaarmaking van gegevens. Ook met het oog op bijvoorbeeld de nationale veiligheid en het voorkomen en beëindigen van ernstige strafbare feiten kan getuigen soms toch worden verplicht. Maar dit komt alleen in zeer uitzonderlijke situaties voor.

Wordt jij opgeroepen als getuige en wil je weten wat je rechten zijn? Bij Leggle heb je jouw jurist zo gevonden.

Jouw marktplaats voor juristen

De juiste expertise
Specialisten gecontroleerd door Leggle
Een vaste prijs
Niet goed, geld terug

hulp bij verschoningsrecht

Wat kun je zelf doen bij getuigenissen

  • Hoef je als getuige geen eed af te leggen? Dan pleeg je geen strafbaar feit als je niet de waarheid spreekt.
  • In principe ben je verplicht de vragen van de rechter-commisaris te beantwoorden.
  • Ben je familie of heb je een beroepsgeheim? Dan kun je je beroepen op het verschoningsrecht.

Zo werkt Leggle:

Heb je juridische hulp nodig? Dan kun je naar een jurist of advocaat. Deze kan helpen om te krijgen waar je recht op hebt. Jouw jurist heb je bij Leggle zo gevonden. De juiste expertise, ervaring, prijs én het goede gevoel klik je in een paar minuten bij elkaar.

Lees hoe we jou kunnen helpen

Tips bij strafrecht
  • Schakel direct juridische hulp in
  • Spreken is zilver, zwijgen is goud
  • Bereid je goed voor op de eventuele zitting