Vruchtgebruik woning en erfenis, hoe zit het? ∙ Leggle

Wat is vruchtgebruik?

Vruchtgebruik wil zeggen dat je gebruik mag maken van dingen, die niet jouw eigendom zijn. Je mag er dus de ‘vruchten’ van plukken. Dit recht van vruchtgebruik bestond al in het klassieke Romeinse rijk. Het was bedoeld om goederen in de familie te houden, maar anderen er wel tijdelijk de vruchten van te laten plukken. Vruchtgebruik zorgt er bijvoorbeeld voor dat je kinderen eigenaar kunnen worden van je woning, maar dat je partner er kan blijven wonen. Op die manier wordt voorkomen dat een echtgenoot, na het overlijden van de partner, het huis moet verlaten. Het vruchtgebruik kan nooit langer bestaan dan het leven van de vruchtgebruiker.

vruchtgebruik-woning

Vruchtgebruik van de erfenis

Volgens het erfrecht heeft de achtergebleven echtgenoot (of geregistreerd partner) recht op vruchtgebruik van alle bezittingen (en schulden). De kinderen kunnen hun kindsdeel niet direct opeisen, maar krijgen slechts een vordering. Deze kunnen zij pas opeisen na het overlijden van de langstlevende. Zij hebben de blote eigendom over de goederen. Het maakt hierbij niet uit of het om een ouder of stiefouder gaat. Zodra er een achterblijvende partner én een kind is, gelden de regels van de wettelijke verdeling.

Een voorbeeld. Er is een gezin van twee ouders en twee volwassen kinderen. Als één van de ouders overlijdt, erven zowel de kinderen als de overgebleven ouder een deel van de woning. Zij zijn allen eigenaar, maar de langstlevende heeft het vruchtgebruik en mag in het huis blijven wonen. Zolang deze ouder leeft, kan het huis dus niet worden verkocht.

Natuurlijk kan men in het testament iets anders vastleggen. In een vruchtgebruiktestament kan bijvoorbeeld staan, dat de partner géén erfgenaam is, maar wel recht heeft op vruchtgebruik. Ook kan het vruchtgebruik staan vastgelegd in een overeenkomst. Denk aan ouders die het eigendom van hun woning vast op naam van de kinderen zetten, op voorwaarde van vruchtgebruik.

hat-2Vóór 2003 konden kinderen hun erfenis wél meteen opeisen als één ouder overleden was en de andere nog leefde.

Vruchtgebruik berekenen

Vruchtgebruik lijkt voor kinderen weinig voordelen te hebben, maar fiscaal gezien kan het interessant zijn. De goederen waar de kinderen recht op hebben kunnen namelijk tijdens het vruchtgebruik in waarde stijgen. Over de waardestijging hoeven zijn géén erfbelasting meer te betalen. Daardoor kan de nalatenschap tijdens het vruchtgebruik juist groter worden. De waarde van het vruchtgebruik berekenen is ingewikkeld en kun je het best laten doen door een notaris. Hij berekent het op basis van de leeftijd van de vruchtgebruiker en de waarde van de bezittingen. Hoe jonger de achtergebleven ouder, hoe hoger de waarde van het vruchtgebruik. Dit betekent dan ook dat de waarde van de blote eigendom lager is.

Erf je alleen de blote eigendom? Dan kun je soms uitstel vragen voor betaling van de erfbelasting. De erfenis levert je immers pas wat op, als je ook het vruchtgebruik krijgt.

Vruchtgebruik woning

Het vruchtgebruik van de woning krijgt de langstlevende dus automatisch. Natuurlijk kun je in je testament ook wat anders regelen. Je kan in het testament vastleggen dat één erfgenaam vruchtgebruik krijgt van de woning. Op deze manier kun je zorgen dat je partner in het huis kan blijven wonen, zonder er eigenaar van te zijn. De andere erfgenamen worden eigenaar van huis, bijvoorbeeld je kinderen. Zij hebben dan de blote eigendom van de woning. Dat betekent dat ze eigenaren zijn van de woning, maar er zelf niet in mogen wonen. Ze mogen de woning ook niet verkopen, slopen of weggeven. Ook als je niet getrouwd bent, heeft een partner of huisgenoot altijd het recht om voor een periode van 6 maanden na overlijden, gebruik te blijven maken van het huis en de inboedel.

Rechten en plichten bij vruchtgebruik woning

Aan het vruchtgebruik woning zijn bepaalde rechten en plichten verbonden. Zo heeft de vruchtgebruiker het recht om in het huis te wonen en mag hij het verhuren. Van een eventuele waardestijging van het huis, kan de vruchtgebruiker weer niet profiteren. Hij heeft namelijk alleen recht op de zogenaamde ‘vruchten’. De kinderen zijn verplicht de vruchtgebruiker ongestoord te laten voortleven.

Ook zijn er een aantal plichten. Zo is de vruchtgebruiker verplicht om de goederen netjes te behandelen en hij mag ze niet zomaar veranderen. Ook moet hij de voorwerpen die in vruchtgebruik zijn verzekeren. Hij zal jaarlijks verslag moeten doen over alles wat niet meer onder het vruchtgebruik valt, wat daarvoor in de plaats is gekomen en de voordelen van de dingen die niet als vrucht worden gezien. Wil de vruchtgebruiker de woning verkopen of een extra hypotheek afsluiten? Dan heeft hij medewerking van de kinderen nodig, tenzij dit anders in het testament staat.

Dit zijn nog lang niet alle rechten en plichten van de vruchtgebruiker. Wil je meer weten dan kun je advies vragen aan een jurist. Houd er rekening mee dat er altijd andere rechten en plichten kunnen worden vastgelegd in het testament.

Wat is een ongedaanmaking? Stel je wilt als langstlevende géén vruchtgebruik over de erfenis. Je wil bijvoorbeeld dat je kinderen het huis direct krijgen of het familiebedrijf overnemen. In dat geval kun je binnen 3 maanden na het overlijden de wettelijke verdeling ongedaan maken.

Einde van vruchtgebruik woning

Meestal heeft de langstlevende recht op vruchtgebruik van de woning, zolang hij leeft. Maar niet altijd. In het testament kun je namelijk iets anders bepalen over het einde vruchtgebruik van de woning. Zo kan bijvoorbeeld worden vastgelegd, dat het vruchtgebruik stopt als de langstlevende hertrouwt of naar een verzorgingstehuis gaat. Het vruchtgebruik eindigt dan. Is er niets vastgelegd? Dan behoudt de langstlevende het vruchtgebruik van de woning tot overlijden. Na het einde vruchtgebruik krijgen de erfgenamen hun volledige deel van de erfenis. Ze kunnen er dan mee doen wat ze willen.

Heb je onenigheid over het vruchtgebruik woning? Vind hier jouw advocaat of mediator die gespecialiseerd is in erfenissen.

Jouw marktplaats voor juristen

De juiste expertise
Specialisten gecontroleerd door Leggle
Een vaste prijs
Niet goed, geld terug

hulp bij vruchtgebruik

Wat kun je zelf doen bij een conflict over de erfenis

  • Handel in lijn met hoe de overledene dat zou willen. Zoek naar informatie hierover.
  • Schakel een bemiddelaar in om het conflict op te lossen. Het gaat vaak over onderliggende emoties.
  • Breng duidelijk de financiële zaken in kaart.

Zo helpen wij jou:

Ben je vruchtgebruiker en wil je weten waar je recht op hebt? Of andersom: ben je ergenaam en ben je bang dat je niet krijgt waar jij recht op hebt? Als je er met de notaris niet uitkomt kun je een Leggle jurist om advies vragen. De juiste expertise, ervaring, prijs én het goede gevoel klik je in een paar minuten bij elkaar.

Lees hoe we jou kunnen helpen

Tips bij erfenis en erfrecht
  • De notaris is onafhankelijk, schakel die in
  • Maak onderscheid tussen emoties en de zakelijke kant
  • Probeer snel tot een afronding te komen